การแสวงหาผลประโยชน์ในอุตสาหกรรมการพิมพ์วารสารวิชาการ: กรณีนักวิชาการฟ้องสำนักพิมพ์รายใหญ่ฐานฝ่าฝืนกฎหมายป้องกันการผูกขาด

Abstract

บทความนี้มุ่งศึกษาปัญหาการเอารัดเอาเปรียบในอุตสาหกรรมการพิมพ์วารสารวิชาการระดับนานาชาติ โดยเฉพาะพฤติกรรมของสำนักพิมพ์รายใหญ่ที่เก็บค่าธรรมเนียมการตีพิมพ์และค่าสมาชิกราคาแพงจนเป็นอุปสรรคต่อการเข้าถึงองค์ความรู้ทางวิชาการ กรณีที่ศึกษาคือคดี Uddin v. Elsevier, B.V. et al. ซึ่งนักวิชาการจากมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนียได้ยื่นฟ้องสำนักพิมพ์ยักษ์ใหญ่ 6 ราย ฐานฝ่าฝืนกฎหมายป้องกันการผูกขาด โดยมีข้อกล่าวหาสำคัญเกี่ยวกับ “การใช้แรงงานตรวจสอบบทความโดยไม่จ่ายค่าตอบแทน” (Unpaid Peer Review Rule) “การส่งต้นฉบับได้เพียงครั้งเดียว” (Single Submission Rule) และ “การปิดกั้นการเผยแพร่ผลงานก่อนตีพิมพ์” (Gag Rule) ซึ่งถือเป็นการจำกัดการแข่งขันและสร้างผลประโยชน์ให้แก่สำนักพิมพ์เพียงฝ่ายเดียว เมื่อเปรียบเทียบกับบริบทของพระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 ของประเทศไทย พฤติกรรมดังกล่าวเข้าข่ายการตกลงร่วมกันผูกขาด ลด และจำกัดการแข่งขันตามมาตรา 54 ที่ถือว่าผิดกฎหมายโดยตัวมันเอง (illegal per se) ผลของคดีนี้จึงมีนัยสำคัญอย่างยิ่งต่อการปฏิรูปอุตสาหกรรมการพิมพ์วิชาการระดับโลกและอาจส่งผลต่อการลดภาระค่าใช้จ่ายในการตีพิมพ์ผลงานของนักวิชาการในอนาคต