Abstract:
หลักการชี้แนะของสหประชาชาติว่าด้วยธุรกิจกับสิทธิมนุษยชน (United Nations Guiding Principles on Business and Human Rights: UNGPs) เป็นหลักการทางกฎหมายที่มุ่งกำหนดความรับผิดชอบของรัฐและภาคธุรกิจในการคุ้มครอง การเคารพ การเยียวยา จากการละเมิดสิทธิมนุษยชนที่เกิดจากกิจกรรมของภาคธุรกิจ อย่างไรก็ตาม หลักการดังกล่าวมีสถานะเป็นกฎหมายระหว่างประเทศที่ไม่มีผลผูกพันทางกฎหมายโดยตรง (Soft Law) ส่งผลให้การนำไปปรับใช้ในทางปฏิบัติโดยรัฐผู้รับรองหลักการ โดยเฉพาะประเทศไทยยังคงเผชิญข้อจำกัดทางกฎหมายในหลายประการ
บทความนี้มุ่งศึกษาข้อจำกัดของระบบกฎหมายไทยในการปรับใช้หลักการชี้แนะว่าด้วยธุรกิจกับสิทธิมนุษยชนต่อกรณีการลงทุนข้ามพรมแดนของบริษัทข้ามชาติ โดยอาศัยการวิเคราะห์บทบัญญัติกฎหมายของประเทศไทยที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ พระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 และบทบัญญัติตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ทั้งศึกษากรณีจากคำพิพากษาของศาลต่างประเทศที่เกี่ยวข้องกับเขตอำนาจศาลและความรับผิดของบริษัทข้ามชาติ ซึ่งจากการศึกษาพบว่า กฎหมายของประเทศไทยยังไม่สามารถรองรับการขยายเขตอำนาจศาลนอกดินแดน (Extraterritorial Jurisdiction) เพื่อคุ้มครองสิทธิมนุษยชนจากการลงทุนข้ามพรมแดนได้อย่างมีประสิทธิภาพ อีกทั้งยังขาดกฎหมายเฉพาะที่กำหนดหน้าที่ในการตรวจสอบสิทธิมนุษยชนอย่างรอบด้าน (Human Rights Due Diligence) สำหรับภาคธุรกิจอย่างมีผลผูกพันทางกฎหมาย โดยเสนอให้ประเทศไทยตรากฎหมายเฉพาะว่าด้วยการดำเนินธุรกิจและสิทธิมนุษยชน เพื่อจัดตั้งกลไกการกำกับดูแล ความรับผิด และการเยียวยาที่มีผลบังคับตามมาตรฐานการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนสากล
