การส่งเสริมการตัดสินใจด้วยตนเอง: บทเรียนจากกฎหมายสนับสนุนการตัดสินใจแบบมีผู้ช่วยเหลือและกฎหมายทรัสต์ของญี่ปุ่นสำหรับสังคมผู้สูงอายุของไทย

Abstract

ประเทศไทยได้เข้าสู่สังคมผู้สูงอายุและการเพิ่มขึ้นของผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อมทำให้เห็นถึงช่องว่างในระบบกฎหมายไทยในการคุ้มครองสิทธิในการตัดสินใจด้วยตนเองและความมั่นคงทางการเงินของผู้สูงอายุ ระบบของไทยพึ่งพาเพียงกลไกการตั้งผู้พิทักษ์โดยคำสั่งศาล ซึ่งนำไปสู่ปัญหาการล่วงละเมิดผู้สูงอายุ การทอดทิ้ง และการแสวงหาประโยชน์ทางการเงิน การขาดกลไกการทบทวนอย่างครอบคลุม กฎหมายทรัสต์ และการตัดสินใจแบบมีผู้ช่วยเหลือ (SDM) ส่งผลให้ผู้สูงอายุไม่สามารถตัดสินใจได้อย่างมีอิสระ ซึ่งถือเป็นการลดทอนความสามารถตามกฎหมายของบุคคล ประเทศญี่ปุ่นซึ่งเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุก่อนและได้แสดงแนวทางผ่านการปฏิรูปกฎหมาย ญี่ปุ่นได้พัฒนาหลักการ SDM ควบคู่กับระบบผู้พิทักษ์โดยสมัครใจและกลไกการทบทวนการแต่งตั้งผู้พิทักษ์ ซึ่งล้วนส่งเสริมสิทธิในการตัดสินใจด้วยตนเองพร้อมกับมีการคุ้มครองที่เหมาะสม อีกทั้ง พ.ร.บ.ทรัสต์ของญี่ปุ่น (พ.ศ. 2549) ยังเปิดโอกาสให้ผู้สูงอายุสามารถจัดตั้งทรัสต์เพื่อจัดการทรัพย์สินโดยไม่ต้องพึ่งพาผู้พิทักษ์เพื่อความมั่นคงทางการเงิน บทความนี้ได้วิเคราะห์เชิงกฎหมายเปรียบเทียบเกี่ยวกับกรอบกฎหมาย ความท้าทายในทางปฏิบัติ และการปฏิรูปสำหรับประเทศไทย นอกจากนี้ยังกล่าวถึงประเด็นกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคลเกี่ยวกับการรับรองสิทธิผู้พิทักษ์ข้ามพรมแดนและทรัสต์ จากการศึกษาพบว่า ประเทศไทยควรดำเนินการปฏิรูปสำคัญในการให้มีผู้พิทักษ์โดยสมัครใจ การทบทวนคำสั่งผู้พิทักษ์เป็นระยะ การจัดทำกฎหมายทรัสต์ และการสร้างกรอบกฎหมายระดับชาติว่าด้วยการสนับสนุนการตัดสินใจ ซึ่งมาตรการเหล่านี้จะทำให้ระบบกฎหมายไทยสอดคล้องกับมาตรฐานสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ เพื่อรักษาศักดิ์ศรี ความสามารถในการตัดสินใจ และความมั่นคงของผู้สูงอายุในระยะยาว